มหาปะทะมะชาดก (Mahāpadhama Jātaka)

มหาปะทะมะชาดก (Mahāpadhama Jātaka)

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ณ แคว้นมคธอันรุ่งเรือง มีเมืองหลวงชื่อราชคฤห์อันอุดมสมบูรณ์ สมัยนั้น พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพระโพธิสัตว์ผู้ทรงปัญญา มีนามว่า มหาปะทะมะ ทรงเป็นกษัตริย์แห่งแคว้นนี้ พระองค์ทรงปกครองอาณาประชาราษฎร์ด้วยทศพิธราชธรรม ทรงมีความยุติธรรมเป็นที่ตั้ง และทรงให้ความสำคัญกับคำแนะนำของผู้มีปัญญา แม้ว่าพระองค์จะทรงมีสติปัญญาเฉลียวฉลาดเพียงใด แต่ก็ยังทรงระลึกเสมอว่า ความรู้และความสามารถของมนุษย์นั้นมีขีดจำกัด จึงควรแสวงหาคำปรึกษาจากผู้อื่นเสมอ

วันหนึ่ง ขณะที่มหาปะทะมะกำลังทรงปรึกษาหารือเรื่องราชการกับเหล่าเสนาบดีผู้ใหญ่ ปรากฏว่ามีปัญหาสำคัญเกิดขึ้นในแคว้น นั่นคือ การขาดแคลนน้ำอย่างรุนแรง ประชาชนเดือดร้อนอย่างแสนสาหัส แผ่นดินแตกระแหง พืชผลเหี่ยวเฉา สัตว์ป่าล้มตายเป็นจำนวนมาก แม้ว่าจะทรงพยายามขุดบ่อน้ำเพิ่มเติมแล้ว แต่ก็ยังไม่เพียงพอต่อความต้องการ

มหาปะทะมะทรงกังวลพระทัยเป็นอย่างยิ่ง พระองค์ทรงเรียกประชุมเหล่าปราชญ์ ราชบัณฑิต และผู้เชี่ยวชาญด้านต่างๆ เพื่อระดมสมองหาทางแก้ไข ท่ามกลางความสิ้นหวังและเสียงคร่ำครวญของประชาชน เหล่าปราชญ์ต่างก็เสนอแนวทางต่างๆ นานา บางคนเสนอให้ประกอบพิธีบวงสรวงเทวดา บางคนเสนอให้ย้ายเมืองหลวงไปยังที่ที่มีน้ำอุดมสมบูรณ์ แต่ไม่มีผู้ใดสามารถให้คำตอบที่สามารถแก้ไขปัญหานี้ได้อย่างแท้จริง

ในขณะที่บรรยากาศเต็มไปด้วยความมืดมน พระมหาปะทะมะทรงนึกถึงคำสอนของพระองค์เอง นั่นคือ “แม้เราจะฉลาดเพียงใด ก็ไม่ควรถือว่าตนเองรู้แจ้งเห็นจริงไปเสียทั้งหมด ควรเปิดใจรับฟังความคิดเห็นของผู้อื่นเสมอ” ด้วยความตั้งพระทัยแน่วแน่ที่จะหาทางออก พระองค์จึงมีรับสั่งให้ประกาศหาบุคคลผู้มีความรู้ความสามารถพิเศษ ที่จะสามารถช่วยเหลือบ้านเมืองในยามวิกฤตได้ ไม่ว่าบุคคลนั้นจะมีฐานะหรือที่มาอย่างไรก็ตาม

ข่าวนี้แพร่สะพัดไปทั่วแคว้นและดินแดนใกล้เคียง มีผู้คนมากมายพยายามเข้ามาเสนอตัว แต่ก็ไม่มีใครสามารถตอบสนองความคาดหวังของพระราชาได้ จนกระทั่งวันหนึ่ง มีชายชราผู้หนึ่ง นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ผิวพรรณผ่องใส ใบหน้าเปี่ยมด้วยเมตตา ปรากฏตัวขึ้นที่หน้าพระราชวัง เขาคือ ดาบสผู้ทรงศีล ซึ่งได้ยินข่าวเรื่องความเดือดร้อนของแคว้น จึงเดินทางมาเพื่อช่วยเหลือ

เมื่อดาบสผู้ทรงศีลได้รับเชิญเข้าเฝ้า พระมหาปะทะมะทรงทักทายด้วยความเคารพและตรัสถามถึงความสามารถ ดาบสผู้นั้นนิ่งสงบครู่หนึ่ง ก่อนจะกล่าวด้วยน้ำเสียงที่อ่อนโยนแต่หนักแน่นว่า “ข้าแต่พระมหากษัตริย์ผู้ทรงธรรม ข้าพเจ้าทราบถึงความเดือดร้อนของอาณาประชาราษฎร์ ปัญหาน้ำแล้งนี้ เกิดจากบาปกรรมที่เหล่ามนุษย์ได้กระทำไว้ในอดีต แต่หากเราตั้งมั่นในความดี และใช้สติปัญญาที่พระเจ้าประทานให้ เราย่อมสามารถแก้ไขสถานการณ์ได้”

พระมหาปะทะมะทรงเงี่ยหูฟังด้วยความสนใจ “ท่านดาบสมีวิธีใด โปรดชี้แนะด้วยเถิด”

ดาบสจึงได้อธิบายถึง “มหาปะทะมะ” ซึ่งหมายถึง “การกระทำอันยิ่งใหญ่” หรือ “การสร้างสรรค์ที่สำคัญยิ่ง” ท่านกล่าวว่า “หากเราต้องการน้ำ เราต้องสร้างแหล่งน้ำที่ยิ่งใหญ่ นั่นคือการสร้างสระใหญ่ กลางเมืองหลวง และหากเราต้องการให้มีน้ำอย่างยั่งยืน เราต้องปลูกต้นไม้ใหญ่รอบสระ เพื่อให้ร่มเงา และเพื่อเพิ่มความชุ่มชื้นให้แก่ผืนดิน”

พระมหาปะทะมะทรงพอพระทัยในคำแนะนำนั้นยิ่งนัก พระองค์ทรงเห็นถึงสติปัญญาและความรอบคอบของดาบส จึงรับสั่งให้ระดมกำลังพลของอาณาจักร เริ่มต้นการก่อสร้างสระน้ำขนาดใหญ่ทันที ประชาชนต่างรู้สึกปลื้มปีติและมีกำลังใจขึ้นมาอีกครั้ง พวกเขาร่วมแรงร่วมใจกันขุดดิน ก่อสร้าง และปลูกต้นไม้ใหญ่รอบสระ

การทำงานดำเนินไปอย่างราบรื่น แม้จะเหน็ดเหนื่อย แต่ทุกคนก็มีเป้าหมายเดียวกันคือการกอบกู้บ้านเมืองให้พ้นจากความแห้งแล้ง ท่ามกลางการทำงานหนัก พระมหาปะทะมะทรงคอยให้กำลังใจและช่วยเหลือด้วยพระองค์เองเสมอ

เมื่อสระน้ำใหญ่สร้างเสร็จ และต้นไม้ใหญ่ถูกปลูกขึ้นอย่างร่มรื่น ไม่นานนัก ฝนก็เริ่มโปรยปรายลงมาอย่างต่อเนื่อง น้ำในสระค่อยๆ เต็มขึ้นเรื่อยๆ ความแห้งแล้งก็ค่อยๆ คลี่คลาย ประชาชนต่างพากันดีใจและขอบคุณพระมหาปะทะมะ และดาบสผู้ทรงศีล

พระมหาปะทะมะทรงทราบดีว่า การสร้างสระน้ำและปลูกต้นไม้ เป็นเพียงส่วนหนึ่งของการแก้ปัญหา การแก้ปัญหาที่แท้จริงนั้น ต้องเริ่มจากการปรับปรุงจิตใจของประชาชน ให้ละเว้นจากการทำบาป และตั้งมั่นในการทำความดี

พระองค์จึงทรงตั้งมั่นที่จะปกครองบ้านเมืองด้วยความยุติธรรม และทรงสั่งสอนประชาชนให้ประพฤติตนอยู่ในศีลธรรมอย่างเคร่งครัด ผลบุญจากการสร้างสระน้ำใหญ่และการบำเพ็ญทานบารมีของพระองค์ ทำให้แคว้นมคธกลับมาอุดมสมบูรณ์อีกครั้ง ประชาชนอยู่เย็นเป็นสุข

วันเวลาผ่านไป พระมหาปะทะมะทรงครองราชย์อย่างยาวนาน ทรงเป็นที่รักและเคารพของประชาชนตลอดมา พระองค์ทรงเป็นแบบอย่างของกษัตริย์ผู้ทรงปัญญา รู้จักใช้สติปัญญาในการแก้ไขปัญหา และไม่ละเลยการพัฒนาจิตใจของตนเองและประชาชน